សិង្ហបុរី៖ ថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ - ជម្លោះព្រំដែនសមុទ្ររវាងកម្ពុជា និងថៃ ដែលអូសបន្លាយអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍ បានឈានចូលដំណាក់កាលថ្មីមួយ នៅពេលភាគីទាំងពីរបង្ហាញជំហរផ្លូវការរបស់ខ្លួននៅចំពោះមុខ គណៈកម្មការផ្សះផ្សាក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) ក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកដំបូងនៅប្រទេសសិង្ហបុរី ដែលប្រព្រឹត្តទៅពីថ្ងៃទី១៤ ដល់ថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦។

កម្ពុជាតំណាងដោយ ឯកឧត្តមឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ប្រាក់ សុខុន រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ក្នុងឋានៈជាភ្នាក់ងារ (Agent) របស់កម្ពុជា ខណៈថៃតំណាងដោយ លោក សីហសក្តិ ភួងកែវកែត (Sihasak Phuangketkeow) ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ។ គណៈកម្មការផ្សះផ្សាត្រូវបានដឹកនាំដោយលោកស្រី Katrina Cooper ខណៈតុលាការអាជ្ញាកណ្ដាលអចិន្ត្រៃយ៍ (PCA) បំពេញតួនាទីជាការិយាល័យចុះបញ្ជីនៃដំណើរការ។

មុនចូលដល់ការបកស្រាយ​ និងឈ្វេងយល់ទាំងអស់គ្នា​ SME News សូមលេីកយកមតិ​ ក៏ដូចជាការចោទជាសំណួររបស់បងប្អូនខ្មែរជាច្រេីននៅតាមបណ្តាញសង្គមនានា​ ដែលបានលេីកឡេីងនូវពាក្យពេចន៍ជារួមដូចយេីងខ្ញុំសូមយកមកជម្រាបជូនបងប្អូនដូចខាងក្រោម៖

[... ខាងក្រោមនេះគឺជាការចោទជាសំណួររបស់ប្រជាជនកម្ពុជាក្រោយពីបានតាមដានស្តាប់នូវសេចក្តីថ្លែងការរបស់ភាគីថៃ​រួចក៏ចោទជាសំណួរដូច្នេះថា៖​ "​លោក សីហសក្តិ ភួងកែវកែត រដ្ឋមន្រ្តីការបរទេស និងជាតំណាងភាគីថៃ ប្រើពាក្យបីម៉ាត់ បង្កប់ន័យព្រមាន​ ឬហៅថាជាការទន្ទេញជាប់មាត់ដូចរាល់ដងថា គឺចង់ជ្រើសរើសយកការចរចាតែ២នាក់ ជាមួយកម្ពុជា...! ជាក់ស្តែងនៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងកា​ររបស់លោកឆ្លៀតចោលសម្តីព្រមានខ្លាំងៗបីឃ្លា​ និងឆ្លៀតប្រាប់កម្ពុជា និងអន្តរជាតិឱ្យចងចាំពាក្យនេះទៀតថា៖

1)​ "មុនកិច្ចប្រជុំ (ឬមុនដំណើរការដោះស្រាយតាមរយៈគណៈកម្មការ UNCLOS) នឹងត្រូវ​បញ្ចប់ កម្ពុជា និងថៃ នៅតែជាអ្នកជិតខាង។" តេីគាត់ចង់ថាម៉ិចហ្នុង?

2) "ដំណើរការដោះស្រាយតាមរយគណៈកម្មការ UNCLOS នឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជា-ថៃ។​" ត្រង់នេះ​ តេីគាត់ចង់ថាម៉ិចទៀតហ្នុង?

3) "ដំណើរការដោះស្រាយតាមរយៈគណៈកម្មការ UNCLOS មិនរាប់បញ្ចូលកោះគុត នោះទេ ហើយបញ្ជាក់ជាមុនថា កោះនេះ ជារបស់ថៃ។" ចុះពាក្យចុងក្រោយនេះ​ តេីគាត់ចង់ថាម៉ិចទៀត​ ឬក៏ភ័យរឿងអីទៀតហ្នុង?

សរុបមកគឺថាហេតុអ្វីបានជាភាគីថៃបារម្ភម្ល៉េះ? ឬក៏ថាថៃ កំពុងកាន់កាប់អ្វីដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់កម្ពុជាក្នុងដែនសមុទ្ទ? ឬក៏ថៃ ចង់បានច្រើន លើសពីអ្វីដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន?...]

ក្រោយការតាមដានលេីបញ្ហានេះ​ SME News សូមជម្រាបថា​ ជំហររបស់កម្ពុជា​ គឺកម្ពុជាចង់បាន «ព្រំដែនសមុទ្រតែមួយ»​៖ ក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍បើក ឯកឧត្តម ប្រាក់ សុខុន បានបញ្ជាក់ថា គោលបំណងរបស់កម្ពុជា គឺធ្វើការជាមួយគណៈកម្មការដើម្បីឈានទៅរកសន្ធិសញ្ញាមួយជាមួយថៃ ដែលកំណត់ “ព្រំដែនសមុទ្រតែមួយសម្រាប់គ្រប់គោលបំណង” -​ single, all-purpose maritime boundary រវាងប្រទេសទាំងពីរ។ កម្ពុជាក៏បានបង្ហាញជម្រើសមួយទៀតថា ប្រសិនបើការកំណត់ព្រំដែនចុងក្រោយមិនអាចសម្រេចបានភ្លាមៗ កម្ពុជាត្រៀមពិភាក្សាអំពី ការអភិវឌ្ឍធនធានរួម និងការបែងចែកផលប្រយោជន៍ដោយសមធម៌ រវាងរដ្ឋទាំងពីរ។ ឯកឧត្តម ប្រាក់ សុខុន បានបញ្ជាក់ផងដែរថា កម្ពុជាមើលដំណើរការផ្សះផ្សានេះថាជាមធ្យោបាយ ស្តារទំនុកចិត្ត មិនមែនជាការបង្កើនភាពតានតឹងឡើយ ហើយចង់ឱ្យលទ្ធផលចុងក្រោយបម្រើផលប្រយោជន៍ប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរ និងសន្តិភាព សហប្រតិបត្តិការ និងវិបុលភាពរួមក្នុងតំបន់។

ថៃវិញចង់ឱ្យ «ការចរចាទ្វេភាគី» នៅតែជាផ្លូវសំខាន់៖​ ជំហររបស់ថៃមានភាពខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ លោក សីហសក្តិ បានលើកឡើងថា ថៃធ្លាប់ស្នើឱ្យភាគីទាំងពីរចាប់ផ្តើមដោយ ការចរចាដោយផ្ទាល់ សិន មុនពេលនាំបញ្ហាទៅដំណើរការ UNCLOS ហើយថៃបានអះអាងថា ការសន្ទនា និងការទូតគួរតែជាមធ្យោបាយសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសជិតខាងដោះស្រាយបញ្ហារវាងគ្នា។ ថៃបានពន្យល់ថា មូលហេតុដែលខ្លួនបញ្ចប់ MOU ឆ្នាំ២០០១ គឺដោយសារក្របខណ្ឌនេះមិនបាននាំទៅរកវឌ្ឍនភាពជាក់ស្តែងក្នុងរយៈពេលប្រមាណ២៥ឆ្នាំ។ កម្ពុជាវិញអះអាងថា ការលុប MOU ជាឯកតោភាគីរបស់ថៃ បានបញ្ចប់ក្របខណ្ឌទ្វេភាគីតែមួយដែលធ្លាប់ប្រើសម្រាប់ចរចាលើតំបន់ទាមទារត្រួតស៊ីគ្នា ហើយជាមូលហេតុសំខាន់ដែលកម្ពុជាប្រើយន្តការផ្សះផ្សាក្រោម UNCLOS។

ពាក្យ៣ចំណុចរបស់ថៃដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍៖ សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់លោក សីហសក្តិ មានចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រមួយចំនួនដែលត្រូវបានអ្នកតាមដានបញ្ហាព្រំដែនសមុទ្រចាប់អារម្មណ៍។

ទី១៖ «កម្ពុជា និងថៃនឹងនៅតែជាអ្នកជិតខាង បន្ទាប់ពីដំណើរការនេះបានបញ្ចប់»។ លោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ប្រទេសទាំងពីរនឹងនៅតែត្រូវរស់នៅជិតគ្នាយូរអង្វែង បន្ទាប់ពីដំណើរការផ្សះផ្សានេះត្រូវបានបញ្ចប់ ហើយត្រូវធានាថាជំនាន់ក្រោយទទួលបានសន្តិភាព និងវិបុលភាព។

ទី២៖ ថៃថា «លទ្ធផលនៃដំណើរការផ្សះផ្សានេះនឹងមានផលប៉ះពាល់សំខាន់ដល់អនាគតនៃទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ»។ នេះជាពាក្យដែលមានទម្ងន់នយោបាយ ប៉ុន្តែតាមស្តង់ដារសារព័ត៌មាន SME News មិនគួរបកស្រាយភ្លាមៗថាជា «ការគំរាម» នោះទេ។ វាអាចត្រូវបានអានថា ថៃកំពុងបញ្ជាក់ថា របៀបដំណើរការសំណុំរឿង និងលទ្ធផលរបស់វា នឹងមានឥទ្ធិពលលើទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីនៅពេលក្រោយ។

ទី៣៖ ថៃសង្កត់ធ្ងន់ថា «កោះគុត» មិនស្ថិតក្នុងវិសាលភាពនៃការកំណត់អធិបតេយ្យភាពរបស់ដំណើរការនេះឡើយ។ លោក សីហសក្តិ បានបញ្ជាក់ថា សំណុំរឿងបច្ចុប្បន្នគឺស្តីពី ការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រ ក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ មិនមែនការកាត់សេចក្តីអំពីអធិបតេយ្យភាពលើដី ឬកោះ រួមទាំងកោះគុតទេ។ ថៃក៏បដិសេធខ្សែទាមទារខ្ពង់រាបបាតសមុទ្ររបស់កម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧២។

តើការសង្កត់ធ្ងន់របស់ថៃលើ «កោះគុត» មានន័យថាថៃបារម្ភឬ?

ចម្លើយដែលមានវិជ្ជាជីវៈបំផុតគឺ៖ វាបង្ហាញថា កោះគុត និងឥទ្ធិពលរបស់កោះនេះលើការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រ គឺជាបញ្ហាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ថៃ ប៉ុន្តែមិនមែនជាភស្តុតាងថាថៃដឹងថាខ្លួននឹង «ចាញ់» ឬកំពុងកាន់កាប់ដែនសមុទ្ររបស់កម្ពុជាឡើយ។

តាម UNCLOS ការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រមិនមែនគ្រាន់តែគូសខ្សែតាមផែនទីនយោបាយទេ។ សម្រាប់សមុទ្រដែនដី មាត្រា១៥ ប្រើគោលការណ៍ខ្សែកណ្ដាលជាមូលដ្ឋាន លើកលែងមានបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ ឬកាលៈទេសៈពិសេស។ សម្រាប់តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ និងខ្ពង់រាបបាតសមុទ្រ មាត្រា៧៤ និង៨៣ តម្រូវឱ្យភាគីស្វែងរកដំណោះស្រាយ «ប្រកបដោយសមធម៌» តាមច្បាប់អន្តរជាតិ។

លើសពីនេះ មាត្រា១២១ នៃ UNCLOS កំណត់ថា កោះធម្មជាតិដែលនៅលើទឹកពេលជំនោរឡើង ជាទូទៅអាចមានសមុទ្រដែនដី តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ និងខ្ពង់រាបបាតសមុទ្រ ដូចដីគោក លើកលែងតែជាថ្មដែលមិនអាចទ្រទ្រង់ការរស់នៅ ឬជីវភាពសេដ្ឋកិច្ចដោយខ្លួនឯង។

ដូច្នេះ ទីតាំងរបស់កោះ ការកំណត់ខ្សែមូលដ្ឋាន និងទម្ងន់ដែលកោះត្រូវទទួលក្នុងការគូសខ្សែចុងក្រោយ អាចប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងទៅលើទំហំដែនសមុទ្រ និងធនធានដែលភាគីនីមួយៗអាចទទួលបាន។ នេះជាមូលហេតុដែលការលើកឡើងអំពីកោះគុត មិនមែនជាបញ្ហាតូចតាចឡើយ។

ចំណុចត្រូវបញ្ជាក់៖ ផែនទី និងសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៧និយាយអ្វីពិតប្រាកដ?

ចំណុចនេះ SME News យល់ថា ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នបំផុត ដើម្បីជៀសវាងការផ្សព្វផ្សាយខ្លឹមសារដែលអាចឱ្យសាធារណជនយល់ច្រឡំ។

តាមអត្ថបទផ្លូវការនៃ សន្ធិសញ្ញាបារាំង–សៀម ចុះថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩០៧ មាត្រាទី២ បានចែងថា បារាំងប្រគល់តំបន់ Dan Sai និង Kratt/Trat ទៅឱ្យសៀម ព្រមទាំងកោះទាំងឡាយនៅខាងត្បូង Cape Lemling រហូតដល់ និងរួមទាំង Koh Kut ផងដែរ។ ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិកបោះពុម្ពអត្ថបទសន្ធិសញ្ញានេះដូចគ្នា។

ពិធីសារភ្ជាប់នឹងសន្ធិសញ្ញានោះ ក៏បានប្រើ ចំណុចទល់មុខកំពូលខ្ពស់បំផុតនៃកោះ Koh Kut ជាចំណុចយោងក្នុងការកំណត់ព្រំដែនដីគោករវាងសៀម និងឥណ្ឌូចិនបារាំង។

ហេតុនេះ ផែនទីឆ្នាំ១៩០៧មិនគួរត្រូវបានយកទៅបង្ហាញដោយសាមញ្ញថា វាជាភស្តុតាងថាកោះគុតជារបស់កម្ពុជា នោះទេ។ អ្វីដែលនៅតែត្រូវវិភាគជ្រៅជាងនេះ គឺថា កោះគុត និងខ្សែឆ្នេរពាក់ព័ន្ធ ត្រូវទទួលឥទ្ធិពលប៉ុនណា ក្នុងការគូសខ្សែព្រំដែនសមុទ្រសម័យទំនើបតាម UNCLOS។ នេះជាបញ្ហាខុសគ្នារវាង «អធិបតេយ្យភាពលើកោះ» និង «ឥទ្ធិពលរបស់កោះក្នុងការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រ»។

តេី​ UNCLOS អាច និងមិនអាចធ្វើអ្វី?

ចំណុចសំខាន់មួយទៀត គឺដំណើរការដែលកម្ពុជានិងថៃកំពុងចូលរួម មិនមែនជាតុលាការ ហើយក៏មិនមែនជាអាជ្ញាកណ្ដាលដែលចេញសាលក្រមចាប់បង្ខំទេ។ វាគឺជា Compulsory Conciliation ក្រោមមាត្រា២៩៨ និងឧបសម្ព័ន្ធទី៥ នៃ UNCLOS។

គណៈកម្មការមានសមាជិក៥រូប អាចស្តាប់ភាគីទាំងពីរ ពិនិត្យការទាមទារ និងការជំទាស់ ហើយស្នើដំណោះស្រាយដើម្បីឱ្យភាគីឈានទៅរកការព្រមព្រៀង។ តាម Annex V គណៈកម្មការត្រូវរៀបចំរបាយការណ៍ ដែលមានសេចក្តីសន្និដ្ឋាន និងអនុសាសន៍ ប៉ុន្តែ របាយការណ៍ និងអនុសាសន៍ទាំងនោះមិនមានអានុភាពចាប់បង្ខំលើភាគីទាំងពីរទេ។

កាន់តែសំខាន់ មាត្រា២៩៨ ក៏បញ្ជាក់ថា ប្រសិនបើជម្លោះព្រំដែនសមុទ្រមួយតម្រូវឱ្យគណៈកម្មការត្រូវដោះស្រាយជាមួយគ្នានូវជម្លោះអធិបតេយ្យភាពដែលមិនទាន់ដោះស្រាយលើដីគោក ឬកោះ នោះបញ្ហាអធិបតេយ្យភាពដីនោះត្រូវបានដកចេញពីវិសាលភាពនៃការផ្សះផ្សាប្រភេទនេះ។

ដូច្នេះ ពាក្យរបស់ថៃថា គណៈកម្មការនេះមិនមែនជាវេទិកាកាត់សេចក្តីថា «កោះគុតជារបស់អ្នកណា» មានមូលដ្ឋានផ្លូវច្បាប់ដែលគួរត្រូវបានយកមកពិចារណា។ ប៉ុន្តែវាមិនមានន័យថា ភូមិសាស្ត្រកោះ និងឥទ្ធិពលរបស់កោះលើការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រ នឹងមិនពាក់ព័ន្ធឡើយ ប្រសិនបើគណៈកម្មការអាចពិនិត្យបញ្ហានោះដោយមិនចាំបាច់សម្រេចជម្លោះអធិបតេយ្យភាពលើដី។

ដូច្នេះ តើថៃកំពុង «បារម្ភ» អំពីអ្វី?

តាមការវិភាគរបស់ SME News អាចមានយ៉ាងហោចណាស់ បីមូលហេតុធំៗ។

ទីមួយ គឺ លទ្ធផលផ្លូវច្បាប់លើទំហំដែនសមុទ្រ។ ខ្សែទាមទាររបស់កម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧២ និងរបស់ថៃឆ្នាំ១៩៧៣ មានភាពខុសគ្នាខ្លាំង ហើយបង្កើតតំបន់ទាមទារត្រួតស៊ីគ្នាធំមួយក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ។

ទីពីរ គឺ ធនធានថាមពល។ តំបន់ត្រួតស៊ីគ្នាដែលមានទំហំប្រមាណ ២៦,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានឧស្ម័នធម្មជាតិជិត ១២ទ្រីលានហ្វីតគូប និងធនធានប្រេងដ៏ច្រើន។ នេះធ្វើឱ្យការកំណត់ព្រំដែនមិនមែនជាបញ្ហាផែនទីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ទៅនឹង សន្តិសុខថាមពល ការវិនិយោគ និងចំណូលរដ្ឋរយៈពេលវែង។

ទីបី គឺ អំណាចចរចា។ ការចរចាទ្វេភាគីផ្តល់ឱ្យរដ្ឋទាំងពីរនូវភាពបត់បែនខ្ពស់ក្នុងការដោះដូរ និងស្វែងរកកញ្ចប់ដំណោះស្រាយ ខណៈការចូលក្នុងក្របខណ្ឌ UNCLOS នាំឱ្យទឡ្ហីករណ៍របស់ភាគីទាំងពីរត្រូវពិនិត្យប្រឆាំងនឹងគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិដោយគណៈកម្មការអ្នកជំនាញឯករាជ្យ។

ដូច្នេះ ការដែលថៃសង្កត់ធ្ងន់ម្តងហើយម្តងទៀតលើ ការចរចាទ្វេភាគី, កោះគុត និងផលប៉ះពាល់លើទំនាក់ទំនងអនាគត អាចបង្ហាញពីសារៈសំខាន់យុទ្ធសាស្ត្រដែលថៃផ្តល់ឱ្យសំណុំរឿងនេះ។ ប៉ុន្តែ វាមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់សន្និដ្ឋានថា ថៃកំពុងកាន់កាប់ទឹកដី ឬដែនសមុទ្រដែលត្រូវបានបញ្ជាក់រួចថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់កម្ពុជានោះទេ។

ការសម្រេចថា ភាគីណាមានសិទ្ធិដល់ណា ត្រូវពិនិត្យតាមច្បាប់អន្តរជាតិ សន្ធិសញ្ញា ភូមិសាស្ត្រឆ្នេរ កោះ ខ្សែមូលដ្ឋាន ទឡ្ហីករណ៍របស់ភាគីទាំងពីរ និងគោលការណ៍សមធម៌។

តេីអាចទេថា​ ពីជម្លោះទៅឱកាសសេដ្ឋកិច្ច?

សម្រាប់កម្ពុជា បញ្ហានេះមានសារៈសំខាន់លើសពីអធិបតេយ្យភាព និងផែនទី។ ប្រសិនបើប្រទេសទាំងពីរអាចសម្រេចព្រំដែនច្បាស់លាស់ ឬយ៉ាងហោចណាស់បង្កើតក្របខណ្ឌអភិវឌ្ឍធនធានរួមដែលអាចទុកចិត្តបាន វាអាចបើកផ្លូវទៅរកការវិនិយោគប្រេងនិងឧស្ម័ន ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពល ឧស្សាហកម្មពាក់ព័ន្ធ និងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចថ្មីៗសម្រាប់តំបន់។ កម្ពុជាបាននិយាយច្បាស់ថា ខ្លួនត្រៀមពិចារណាការអភិវឌ្ឍរួម និងការបែងចែកធនធានដោយសមធម៌ជាជម្រើសមួយ។

ជាសេចក្តីសន្និដ្ឋានក្រោយតាមដានរឿងនេះ SME News​ យល់ឃេីញថា​ ការចូលទៅក្នុងយន្តការផ្សះផ្សាក្រោម UNCLOS មិនមានន័យថា «កម្ពុជាឈ្នះរួចហើយ» ឬ «ថៃចាញ់រួចហើយ» នោះទេ។ ប៉ុន្តែវាមានន័យថា ជម្លោះដែលអូសបន្លាយជាច្រើនទសវត្សរ៍ កំពុងត្រូវនាំទៅពិនិត្យក្នុងក្របខណ្ឌដែលមានច្បាប់អន្តរជាតិ អ្នកជំនាញឯករាជ្យ និងនីតិវិធីច្បាស់លាស់។

សម្រាប់កម្ពុជា ការប្រកាន់ខ្ជាប់មធ្យោបាយសន្តិវិធី និងច្បាប់អន្តរជាតិ អាចជួយធ្វើឱ្យទឡ្ហីករណ៍របស់ខ្លួនត្រូវបានវាស់វែងលើភស្តុតាង និងច្បាប់។ សម្រាប់ថៃ ការការពារជំហររបស់ខ្លួនលើកោះគុត ខ្សែទាមទារ និងការចរចាទ្វេភាគី គឺជាផ្នែកសំខាន់នៃយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួន។

នៅទីបញ្ចប់ សំណួរដែលសំខាន់មិនមែនថា «នរណានិយាយខ្លាំងជាងនរណា?» ទេ ប៉ុន្តែថា «ពេលឯកសារ ផែនទី ភូមិសាស្ត្រ និងច្បាប់អន្តរជាតិត្រូវបានដាក់លើតុ តើខ្សែព្រំដែនដែលមានសមធម៌ និងអាចទទួលយកបានសម្រាប់ប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរ នឹងស្ថិតនៅត្រង់ណា?»

SME News នឹងបន្តតាមដានដំណើរការ UNCLOS កម្ពុជា​-ថៃ និងរាយការណ៍ដោយផ្អែកលើឯកសារផ្លូវការ ច្បាប់អន្តរជាតិ និងប្រភពដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។